Thursday, April 20, 2006

Sa Dihang Ako Nag Suroy-suroy Sa Siyudad Nga Gitawag Ug “Dakong Mansanas” sinulat ni Jianna Karla Olayvar


Nabag-uhan ko.

Tingali tungod kay ako usa ka probinsyana, wa ko ma anad nga bisag-asa ko mu lingi, ang akong makit-an kay puro bilding nga pirti kataas. Nagsakit gud ang akong li-ug sa paghangad. Wa man gud ko kakita ug pareho ini katas-a nga bilding sa Pilipinas. Sa pila ka tuig nakong pag iskuyla sa Sugbo, wa jud ko kita ug parehas ini kataas nga bilding. Nalupigan ang mga bilding sa Cebu Business Park da!

Bata pako, panganduy na nako ang makatunob sa Amerika ug mag suroy-suroy sa mga syudad niini sama sa Los Angeles, San Francisco, Chicago ug labihan na sa New York. Sige ko ug imagin nga ako maglingkod-lingkod sa Central Park, makasaka sa statue of liberty, empire state building ug sa world trade center pero nahugmak na man kini, makasakay sa ilang mga tren ug makabisita sa sikat nga Broadway theatre district – ang Times Square. Ug nahitabo na jud kini! Ani-a na jud ko naglakaw-lakaw sa karsada sa syudad nga gitawag ug “BIG APPLE”. Kung sa bisaya pa, dakong mansanas. Samtang ako nag lakaw-lakaw, daghang mga panghuna-huna ang ning sud sa akong utok. Ngano kahang gitawag ang New York ug Big Apple? Ning tan-aw ko sa mapa, di man pud apple ang purma sa siyudad. Tungod kaha kay daghang mansanas ang nanubo sa mga yuta niining lugara? O di kaha tungod kay ang mga New Yorkers mahilig mu kaon ug dagkong mansanas. Ambot. Mao ra ni ang akong nakuha nga tubag.

Eksayted ko nga naglakaw-lakaw sa karsada sa Manhattan. Nakahinumdom na nuon ko sa akong gigikanan nga lugar, ang Maasin. Naa man guy baranggay didto nga gihinganlan ug Mantahan ug ang akong usa ka su-od nga higala, iya kining balihon sa paglitok aron mahimong Manhattan. Nakatawa ko. Ug sa akong pagkatawa, naka-amgo ko nga mura diay ko ug buang, nagkatawa-katawa nga ako rang usa.

Ang una nakong gi adto nga lugar mao ang daan nga gitindungan sa bilding nga ilado sa pangan nga twin towers. Nanimbawt akong balhibo. Nakahinumdom ko sa akong mga nadunggan nga mga isturya mahitungod sa mga kinabuhi nga kalit nga nawala tungod sa duha ka eroplano nga ning bangga sa twin towers. Unsa kaha noh ug naa pa ko didto? Na lisang na gani ko nga ning tan-aw ra ko adto sa t.v. unsa pa kaha ug nakakita jud ko sa paghagsak sa duha ka landmarks. Wa ko ganahi sa akong gibati maong nagdali ko sa paghawa ug nagpadayon sa akong paglakaw.

Sa unahan nakakita ko ug mga afro-americans nag duwa ug basketbol sa kilid sa dan ug sa atbang, naay mga chicks nga naglakaw gikan nag shopping. Na suya ko da! Gusto pud ko mag shopping! Ingon man to akong amiga sa STC nga kinahanglan jud kuno ko muadto sa Chinatown kay daghang barato nga baligya. Ning andar napud akong pagka layshoo. Gusto ko manundog sa mga datu ug sa mga artista nga ngadto mamalit sa Fifth Avenue. Ug ning andar na pud ang akong pagka ambisyosa! Nanghinaut ko nga magbangga mi sa akong mga idol nga artista ug banda. Gi suli nako dayon ang akong bag kung wa ba nahibilin ang akong camera kay magpakuha jud kog litrato uban nila. Ginoo, maayo untag makakita ko ni Brandon Boyd, o di kaha ni Chad Michael Murray ug ni James Lafferty, o ni Drew Fuller ba kaha! O ni Adam Brody ba hinuon! Kung swertihun ko nga makakita niining mga tawhana, sa way pagduha-duha ako gyud silang halukan ug gakson! Bahalag ma priso ko basta kay nakahalok ko sa mga laki nga kutob ra intawn sa akong damgo.

Sa paglabay sa oras, nagkadaghan ang tao sa siyudad. Paspas kaayo sila nga nanglakaw. Way lingi-lingi, way hunong-hunong. Buot unta nako nga makipag-isturya sa mga Amerikano. Nganhi na jud masuwayan ang akong abilidad sa pag-ininggles. Ngadto sa Cebu, ang mga teresyana, gitawag ug mga ingglesera. Bisan kuno sa pagpalit ug fishball ug pag para sa dyip, mag-ininggles.
“Manong, can you make tuhog-tuhog the fishball?”
“Manong, please step on the brake” o di kaha, “Manong, stop the jeepney please. Mu naug na ko here!”
Haaaay…pagka! Makahinumdom pa ba kaha ko sa gipangtudlo ni madam Castañeda?!
Samtang ako nagtanga ug nag tindug sa usa ka kilid ug nag obserba sa mga tao, naay laki nga ning duol nako. Gi kulbaan ko! Basin tulisan! Pero nakahinumdom ko nga wa man diay ko sa Colon ug sa Carbon. Pero bisan na. Way pili ang mga kawatan ug asa silang lugara mangita ug biktima. Kay ngano man diay ug disente iyang panagway? Di sya puydi mudunggab ug tao?
“Ms. Bisaya ka?”
Whaaat?? Bisag sa Amerika ma klaro gihapon akong pagkaBISDAK??? Paita!! Kaning lakiha, bisaya man unta pero mistiso man. Mao na ba ni ang theory ni Charles Darwin nga evolution? Basin sa kadugay sa pagpuyo sa New York, ang usa ka bisaya mahimong mistiso. Mistiso sa pagbarug, sa pagsulti ug sa panghuna-huna! Pero maayo na lang nang mailhan ta nga bisaya kay sa matulisan ta! Paranoid jud ko oi!
“Oo, bisaya ko! Nganong naka-ila man ka? Ing-ana na jud ka bisdak akong nawng?”
Ni katawa ang istranghero. “nagbagutbut man gud ka ganiha unya nakadungog ko nga bisaya ka.”
“ah mao ba! Na ihas man gud ko sa New York! daghang butang nga naa dinhi nga wala sa atu.”, ako siyang gi tubag.
Ug mi tubag usab siya sa iyang slang nga aksent, “tinuod! Pero daghan usab nga mga butang nga imong makit-an sa Pilipinas nga di nimo makit-an sa New York.”
Ha? Natingala ko sa iyang gi sulti. Ang akong gipasabot, iyang gibali sa pagsulti, ug ang akong prejudgment sa iyang pagka Americanized Bisaya, nilupad.
“tan-awa sa imong palibot.”, inong niya. “nakakita ba ka ug mga barkada nga nag sige ug pangatawa samtang nag tuhog-tuhog ug fishball ug nag tilap-tilap sa ice cream nga tiling-tiling? Kita ba ka ug mag amigo o mag paryente ba kaha nga ning hunong sa paglakaw para tagdun ang usa’g-usa? Kita ba ka’g lolo ug lola nga giubanan sa mga apo para manimba? Kita ba kag tao nga nagteks-teks samtang nag lakaw ug nag sige ug bahakhak sa iyang gibasa? Huwata nga mu gabii. Tan-awa kung makakita ba kag mga bitu-on sa kalamdag sa mga city lights.”

Ning labang ang maong laki sa karsada. Padung siguro to siya sa iyang trabahu-an. Nagpabilin ko nga nagtindug didto…Hilom. Na amang ko sa iyang gisulti. Wa ko kahibaw unsaon pagtubag sa iyang mga pangutana. Nag disisiyon na lang ko nga muadto sa Central Park para makakita ko ug mga kahoy. Tinood nga nindot jud kaayo ang New York. Pero na-amgo nako nga naa pa diay mas nindot nga lugar kaysa New York ug kaning lugara dugay na nga nagpuyo sa akong kasing-kasing, karon pa lang nako nakit-an. Hangtud sa kahangturan, dad-on nako ang mga handuraw sa akong mga kasinatian niining adlawa kay sa dihang ako nagsuroy-suroy sa usa ka siyudad nga gitawag ug “BIG apple”, nakita nako ang kanindut sa usa ka lugar bisan pa ug gi ayu-ayu na kini sa pagtamay sa mga dayu ug bisan pa sa mga kaugalingong manlulupyo niini. Na ablihan ang akong mga mata para makita ang kanindut sa Pilipinas. Sa Sugbo. Sa Maasin. Sa akong pagka Pilipino.

Naglingkod ako sa usa ka bangko ilawm sa usa ka kahoy sa Central Park. Nanghinaut nga basin pa diay ug mawala ang kahuot sa akong dughan nga gihinungdan adtung mga pulong sa usa ka istrangherong sama nako, usa ka bisdak nga naa sa New York.

6 Comments:

Anonymous miss_perfect said...

nice, jiann...

(aw, ingon man diay si mdm castañeda ayaw gamit og 'nice', so, um..... nindut siya. =p )

1:25 PM  
Blogger aCey said...

kini ju'ng pish bol!

1:36 PM  
Blogger aCey said...

This comment has been removed by a blog administrator.

1:36 PM  
Blogger aCey said...

*super corny mode*

makaon na ang beg apel???

1:39 PM  
Blogger Betchai said...

Naa diay gi tudlo si mdm castañeda? Haha. :P

Bitaw ga, nindut siya. :) Lami pa gyud kaayo tanawn ang dakong mansanas. :P

1:54 PM  
Anonymous jianna bonita! said...

hahaha..an apel a day, keeps zee docter away! lez eat some apels!!

1:36 PM  

Post a Comment

<< Home